Roma Yolları ve İnternet Protokolleri
İki bin yıl arayla kurulmuş iki ağ: düğümler, standartlar ve dayanıklılık üzerine kısa bir karşılaştırma.
KISACA
Roma yolları ile internet, iki bin yıl arayla kurulmuş iki ağdır. İkisi de düğümlere, bağlantılara ve ortak kurallara dayanır. İkisinde de dağıtık bir yapının içinde bile bazı merkezler kaçınılmaz olarak önem kazanır.
Roma için “Bütün yollar Roma’ya çıkar” denir. Bu söz sadece bir atasözü değil, aynı zamanda bir ağ tanımıdır. Roma İmparatorluğu on binlerce kilometre yol inşa etti ve bu yollar askerî, ticari ve idari trafiği taşıdı. İnternetin doğuşunda ise iki fikir vardı: Paul Baran’ın arızalara dayanıklı dağıtık ağ tasarımı ve ARPANET’in bilgisayar kaynaklarını paylaşma amacı. Bu iki ağı karşılaştırmak, ikisini de daha iyi anlamamı sağlıyor.
Bir ağın parçaları
Roma yol ağı ile internet nasıl karşılaştırılabilir?
Her ağın üç temel parçası vardır: düğüm, bağlantı ve kurallar. Roma’da düğümler şehirler ve konaklama istasyonlarıydı (mansiones). Bağlantılar yollardı. Kurallar ise devletin resmî posta ve ulaşım sistemi olan cursus publicus tarafından belirleniyordu: Kimin hangi belgeyle, hangi istasyonları kullanarak yol alabileceği belliydi. İnternette düğümler yönlendiriciler, bağlantılar fiziksel hatlar, kurallar ise TCP/IP protokolleridir. İki ağ da aynı soruya cevap arar: Bir mesaj en hızlı ve en güvenilir şekilde nasıl ulaştırılır?
Ortak kurallar
Roma yollarında hangi ortak kurallar vardı?
Roma yollarının drenajı ve katman düzeni büyük ölçüde benzerdi. Genişlik ise yola göre değişiyordu. Yol kenarlarındaki mil taşlarında (miliaria) yolun başladığı şehre ya da en yakın kente olan uzaklık yazılıydı. Bugünkü paket başlıklarında adresin ve zaman damgasının yer alması gibi, bu ortak işaretler de yolcunun nerede olduğunu anlamasını sağlıyordu. Farklı dönemlerde ve farklı bölgelerde yapılan yollar birbirine eklenebiliyordu. Bu durum, farklı üreticilerin cihazlarının aynı protokolle konuşabilmesine benziyor.
Merkez ve bölgeler
Roma yol ağı tek bir merkeze mi bağlıydı?
Roma’nın yol ağı sembolik olarak Roma’ya bağlıydı ama pratikte eyalet başkentleri etrafında örgütlenmiş bölgesel ağlardan oluşuyordu. Tek bir düğümün sorun yaşaması bütün sistemi durdurmuyordu.
İnternet de benzer bir yapıya sahip. Veri paketleri tek bir merkezden geçmek zorunda değil ve bir yol kapandığında başka bir yol bulunabiliyor. Buna rağmen bugün bazı düğümlerin (deniz altı kabloları, alan adı sistemi, büyük bulut sağlayıcıları) önemi o kadar büyük ki bunlarda yaşanan bir arıza milyonlarca insanı etkileyebiliyor. Dağıtık bir ağda bile merkezlerin oluşması, iki bin yıl sonra da karşımıza çıkan bir eğilim.
Altyapının en büyük başarısı görünmez olmasıdır. Bir Romalı için de bugünün bir kullanıcısı için de ağ, ancak bozulduğunda fark edilir.
Kaynakça
- Abbate, J. (1999). Inventing the Internet. MIT Press.
- Baran, P. (1964). On distributed communications networks. IEEE Transactions on Communications Systems, 12(1), 1–9. https://doi.org/10.1109/TCOM.1964.1088883
- Laurence, R. (1999). The roads of Roman Italy: Mobility and cultural change. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203062418
- Leiner, B. M., Cerf, V. G., Clark, D. D., Kahn, R. E., Kleinrock, L., Lynch, D. C., Postel, J., Roberts, L. G. ve Wolff, S. (2009). A brief history of the internet. ACM SIGCOMM Computer Communication Review, 39(5), 22–31. https://doi.org/10.1145/1629607.1629613
